Jen la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en Dunianto.
Makalo 1
Ciuy homoy estas decene huray kay samocay tew jacioco kay hakoy. Ili havugas racion kay etikgamon, kay bicus konduti go al la hoka en ruhomo de sadeso.
Makalo 2
Ciuy hakoy kay huresoy difinitay en jetiu Dirugo validas same por ciuy homoy, sen ayna malsamigo, hal tew raso, cuogrango, jinso, baco, religyo, politika aw hoka rayo, gua aw socia deveno, havugajoy, cenijo aw hoka jantayo. Plie, nenia malsamigo estu zuata parbaze de la politika, hukumsaka aw intergua lokoco de la guo aw guoco, al kiu proprimas la koncerna persono, senfikroce hal ji estas sendependa, kwaf juimkwanlio, ne-sinkrasanta aw kwaf ayna hoka limigo de la krassako.
Makalo 3
Ciu havas la hakoyn ye vivo, hureso kay persona anceneso.
Makalo 4
Neniu estu havocata en gulameso aw bicserveso; gulameso kay gulamkomerco estu malizinitay en ciuy siay formoy.
Makalo 5
Neniu malsuku kruelimugon aw kruelan, nehoman aw senjaciocigan duydayadon aw punon.
Makalo 6
Ciu hakas esti cie akceptocita kanune kiel persono.
Makalo 7
Ciuy homoy estas kanune samocay, kay hakas sen diskrimino al samoca kanuna ancenimo. Ciuy hakas yuoci samocan ancenimon kontraw ayna diskrimino, kiu kontrawas jetiun Dirugon, kay kontraw ayna igoco al tia diskrimino.
Makalo 8
Ciu hakas yuoci de la sakugay guay hukumeyoy efikan rebonigon boy agoy, kiuy kontrawas la bazebayn hakoyn, kiuyn u havas tew la bazokanunaro aw la kanunoy.
Makalo 9
Neniu malsuku senkialayn kaptugon, malhurigon aw biceligon.
Makalo 10
Ciu en plena samoceso hakas ye adila kay publika hukumomo can sendependa kay senpartia hukumeyo, por hushukumo de uay hakoy kay bicoy kay de ayna krim-malsahejigo kontraw u.
Makalo 11
Ciu malsahejigita boy punebla zuo hakas, ke oni supozu un nemalsaheja, hat oni verjencos tewkanune uan malsahejon en publika hukumomo, en kiu u yuocis ciuyn vadocoyn hajayn por sia gardoco.
Neniu estu fikrocata krimmalsaheja boy ayna ago aw neago, kiu ne elomigis puneblan zuon, tew gua aw intergua kanunaro, en la tempo, kiam ji estis zuita. Same tiel, ne estu alhukumita pli fortoca puno hon tiu, kiu estis praktikuzebla en la tempo, kiam la punebla zuo estis faktamigita.
Makalo 12
Neniu malsuku senkialayn intervenoyn en sian privateson, familion, domocon aw interlikadon, ni atakoyn kontraw sia honoro aw konatomo. Ciu hakas yuoci kanunan ancenimon kontraw tiay intervenoy aw atakoy.
Makalo 13
Ciu havas la hakon hure harki kay domimi ene de la limoy de goopa krasomo.
Ciu hakas eltafi el ayna guo, enhavame la propran, kay reveni en sian guon.
Makalo 14
Ciu hakas peti kay yuoci en hokay guoy rifujomon kontraw hayadejo.
Tiu hako ne estas alhenoyebla en okazomoy de hayadejay malsahejigoy faktame bazijantay par ne-politikay krimoy aw par agoy kontraway al la giboy kay principoy de Goijintay Guoy.
Makalo 15
Ciu hakas havi guaneson.
Al neniu estu senkiale foryuita la guaneso, ni neimita la hako hokigi sian guaneson.
Makalo 16
Plennuyuday balgicoy kay balginoy, sen ia ayn limigo boy raso, zokaneso aw religyo, hakas eciji kay fondi familion. Iliay hakoy estas samocay koncerne la ecijon, selam la eceso kay koncerne nepluecijon.
Ecijo okazu sole tew hura kay plena samrayo de la ecijontuloy.
La familio estas la natura kay bazeba grupgoo de la socio, kay ji hakas yuoci ancenimon de la socio kay de la krasomo.
Makalo 17
Ciu hakas havoci propromon, kay sola kay en asociijo kun hokay.
Al neniu estu senkiale foryuita ua propromo.
Makalo 18
Ciu havas la hakon ye hureso de fikro, etikgamo kay religyo; jetiu hako enhavejas la hureson hokigi sian religyon aw imanon, kay hureson vidigeji, hal sola, hal kune kun hokay, hal publike, hal private, sian religyon aw imanon bi lernigado, praktikado, honorugado kay juocado.
Makalo 19
Ciu havas la hakon ye hureso de rayo kay esprimado; jetiu hako enhavejas la hureson havi rayoyn sen intervenoy de hokay, kay la hakon peti, yuoci kay havigi jicigoyn kay ideoyn bi ayna biomo kay senfikroce al gulimoy.
Makalo 20
Ciu havas la hakon ye hureso de salomema kunvenado kay asociijo.
Neniu estu bicigita proprimi al asocio.
Makalo 21
Ciu homo hakas partimi la krasadon de sia guo, aw rekte aw bie de hure elektitay wakiluloy.
Ciu hakas ye samoca altafo al publika servo en sia guo.
La volo de la demo estu la bazo de la estromo de la krasistaro; tiu volo estu esprimata bi regulay kay verocay elektoy, kiuy okazu bi tutama kay samoca elektugohako, kay bi lukanoma elektoco aw samocejay huray elektocay zutarikoy.
Makalo 22
Ciu, kiel ano de la socio, havas hakon ye socia anceneso kay sakas amroci la realigon, bi guay nulikoy kay intergua kunkaro, kay tewe al la organizo kay havimeblay biomoy de ciu krasomo, de tiuy ekonomay, sociay kay kulturay hakoy, kiuy estas hajugay por ua jacioco kay por la hura evoluo de ua personeso.
Makalo 23
Ciu havas hakon ye karo, ye hura elekto de sia okupo, ye adilay kay favoray karcartoy kay ye ancenimo kontraw senkareso.
Ciu, sen ia ayn diskrimino, hakas yuoci samocan karsuimon boy samoca karo.
Ciu, kiu karas, hakas yuoci adilan kay favoran samjongejimon, kiu certigu por u mem kay por ua familio estocon tewan al homa jacioco, kay kiun kompletigu, tewhaje, hokay biomoy de socia ancenimo.
Ciu hakas formi kay aliji karistasocioyn por ancenimo de siay interesoy.
Makalo 24
Ciu havas hakon ye ripozo kay hurtempo, enhavame racian limigon de la karsatoy kay regulayn hurdinoyn kun karsuimo.
Makalo 25
Ciu havas hakon ye vivgawudo ciha por la sano kay bongamimo de si mem kay de sia familio, enhavame de yamigejajo, makajoy, domimeyo kay sanilma husjuimo kay hajay sociay servoy, kay la hakon ye anceneso en okazo de senkareso, malsano, malhelpomo, janeso, nuyeso aw hoka sonco de la vivbiomoy boy cutjantayoy way sia sako.
Oyineso kay tifleso hakigas al specialay husjuimoy kay helpo. Ciuy tifloy, samoce hal ili cenijis en aw way eceso, yuocu saman socian ancenimon.
Makalo 26
Ciu havas hakon ye lernoco. La lernocigado estu sensuima, malmafame en la elementa kay bazeba fazocoy. La elementa lernocigado estu biciga. La teknika kay porkingenkara lernocigado estu potonge nifhavejebla, kay pli gawa lernocigado estu samoce nifhavejebla por ciuy tew iliay indoy.
Lernocigado gibu la plenan evoluigon de la homa personeso kay plifortigon de la respekto al la homay hakoy kay bazebay huresoy. Ji egigeju ahamon, toleron kay dosteson inter ciuy guoy, rasay aw religyay grupoy, kay canenigu la agadon de Goijintay Guoy por rako de salomo.
Oyoy havas goavican hakon elekti la specon de la lernocigado, kiun yuocu iliay tifloy.
Makalo 27
Ciu hakas hure partimi la kulturan vivon de la kunomo, sukoci la artoyn kay partimi ilman canenijon kay jiayn frutoyn.
Ciu havas hakon ye ancenimo de la etikocay kay ekonomay interesoy rezultantay el eblocay ilmay, literartay aw artay produktajoy, kiuyn u likugis.
Makalo 28
Ciu havas hakon ye socia kay intergua organizo, en kiu la hakoy kay huresoy difinitay en jetiu Dirugo sakas esti plene realigitay.
Makalo 29
Ciu havas bicoyn al la kunomo, en kiu, sole, estas ebla la hura kay plena evoluo de ua personeso.
En la uzado de siay hakoy kay huresoy, ciu estu kwafigita sole al tiuy limigoy, kiuy estas kanune difinitay dakoce kun la gibo certigi cihan rekonon kay respekton por la hakoy kay huresoy de hokay kay por tewiji al adilay amrocoy de etikoco, publika ordo kay potonga bongamimo en demkrasa socio.
Jetiuy hakoy kay huresoy estas en neniu okazo faktamigeblay kontrawe al la giboy kay principoy de Goijintay Guoy.
Makalo 30
Nenio en jetiu Dirugo estu mengonginita kiel implico, ke iu ayn krasomo, grupo aw persono iel ayn hakas zuoci ian ayn agadon aw faktamigi ian ayn agon, kiu gibus hayugi iun el la hakoy kay huresoy je-ene difinitay.